Synode van Dordrecht


De 'Arminiaanse Mestkar'

Bovenstaande prent is een beroemde spotprent op de Remonstranten, die tijdens de Synode van Dordrecht in 1618-1619 werden veroordeeld, 400 jaar geleden. Het stelt de Arminiaanse mestkar voor, waarop de volgelingen zitten van Arminius, de Leidse hoogleraar die afstand nam van de uitverkiezingsleer en ruimte maakte voor de vrije wil en de menselijke verantwoordelijkheid. Arminius zelf voorop, maar ook beroemde remonstranten als Johannes Uytenbogaert (bekend van het portret van Rembrandt) en Simon Episcopius. Op de wielen van de wagen staat geschreven: gematigdheid, onlust in de waarheid, vrije wil en haat tegen het oude geloof. De kar wordt door twee paarden getrokken, die ieder een eigen kant uitgaan. Zij zijn de 'onenichheyt': symbool voor de onenigheid die de remonstranten zouden hebben gebracht, maar ook symbool voor de zwalkende richting van de remonstranten. Willen zij richting de Rooms-katholieke Kerk (hen werd verweten dat zij 'paaps' waren) of richting raadspensionaris van Oldenbarneveldt, die staat voor de bestuurlijke elite, die het land in gevaar had gebracht.

In deze tijden van fake news en het gebruik van allerlei manieren om je tegenstander zwart af te schilderen is het goed om ons te realiseren, dat er wat dat betreft niets nieuws onder de zon is. Dergelijke spotprenten werden in grote aantallen gedrukt en grif verspreid en aangeplakt. Ze droegen in belangrijke mate bij aan de beeldvorming over en weer. Ook de remonstranten waren niet vies van een scherpe spotprent.

Het scherpe religieuze conflict van die tijd is geluwd: het gedachtegoed van Arminius is ook in de Protestantse Kerk van Nederland gemeengoed geworden. De strenge voorbeschikkingsleer van de contra-remonstranten wordt alleen nog in heel orthodoxe hoek geleerd. Maar in de terugblik op deze gebeurtenissen wordt zichtbaar, hoezeer de oude strijd nog meespeelt in de waardering van deze synode. Voor de PKN is het een prachtige, feestelijke gebeurtenis. Het was ook een heel bijzondere synode. De eerste grote protestantse synode, die door de vele buitenlandse gasten internationale allure had. Er werd de aanzet gemaakt voor de Statenvertaling, een monument voor het Nederlands, zeer bepalend bij de wording van onze taal. Er werden lijnen uitgezet voor de toekomst van de nog jonge republiek.

Maar voor de remonstranten was het een synode, die zich door grote partijdigheid kenmerkte. Het was geen open gesprek over religieuze geschilpunten, maar een politiek gestuurde kerkvergadering, waarbij hun veroordeling bij voorbaat al vaststond. De beleden Nederlandse tolerantie kreeg daar absoluut geen ruimte.
In de terugblik op die geschiedenis klinken de oude verschillen weer door.

Marthe de Vries